IP numarası, internete ya da bir yerel ağa bağlanan her cihaza verilen adrestir. Bilgisayarınız, telefonunuz, modeminiz, hatta akıllı televizyonunuz bu adres sayesinde ağdaki diğer cihazlarla haberleşir. “IP adresi” ve “IP numarası” aynı şeyi ifade eder; günlük dilde ikisi de kullanılır.
Bu yazıda IP numarasının ne olduğunu, nasıl bir yapıya sahip olduğunu, hangi türlerinin bulunduğunu ve adreslerin kim tarafından dağıtıldığını anlatıyoruz.
IP ne anlama gelir?
IP, “Internet Protocol” yani İnternet Protokolü ifadesinin kısaltmasıdır. Bu protokol, verinin internette bir noktadan diğerine nasıl taşınacağını belirleyen kurallar bütünüdür. Gönderilen her veri küçük paketlere bölünür. Her pakette gönderenin ve alıcının IP adresi yazılıdır. Yol üzerindeki yönlendiriciler (router) bu adreslere bakarak paketi doğru yöne iletir.
Bunu bir mektuba benzetebilirsiniz. Zarfın üzerinde alıcının ve gönderenin adresi yoksa mektup yerine ulaşamaz. İnternette de IP adresi olmadan hiçbir veri hedefini bulamaz.
IP numarasının yapısı
Bugün en yaygın kullanılan sürüm IPv4’tür. Bir IPv4 adresi, noktalarla ayrılmış dört sayıdan oluşur. Örneğin: 203.0.113.10
Her bölüm 0 ile 255 arasında bir değer alabilir. Bunun nedeni, her bölümün bilgisayar dilinde 8 bitlik (bir baytlık) bir sayı olmasıdır. Yani 203 sayısı, cihazlar tarafından 11001011 şeklinde okunur. Dört bölümün toplamı 32 bit eder. Bu yapı yaklaşık 4,3 milyar farklı adres oluşturmaya imkân verir.
İnternete bağlı cihaz sayısı bu rakamı çoktan geçtiği için 128 bitlik IPv6 geliştirildi. İki sürüm arasındaki farkları IPv4 – IPv6 Nedir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Genel IP ve yerel IP
Evinizde aslında iki farklı türde IP adresi bulunur.
Genel (public) IP adresi, internet servis sağlayıcınızın modeminize verdiği adrestir. İnternette görünen adres budur ve dünya genelinde benzersizdir.
Yerel (özel) IP adresi ise modeminizin evdeki cihazlara dağıttığı adrestir. Bu adresler yalnızca ev ya da ofis ağının içinde geçerlidir ve internette doğrudan görünmez. Yerel ağlar için ayrılmış üç adres aralığı vardır:
- 10.0.0.0 – 10.255.255.255
- 172.16.0.0 – 172.31.255.255
- 192.168.0.0 – 192.168.255.255
Evdeki bütün cihazlar internete tek bir genel IP adresi üzerinden çıkar. Modem, hangi verinin hangi cihaza ait olduğunu NAT (Ağ Adresi Çevirisi) adı verilen yöntemle takip eder. Farklı evlerdeki cihazların aynı yerel adresi (örneğin 192.168.1.5) kullanabilmesi de bu sayede mümkündür.
Statik ve dinamik IP
Dinamik IP, belirli aralıklarla ya da modem yeniden başlatıldığında değişebilen adrestir. Ev ve mobil bağlantıların büyük çoğunluğu dinamik IP kullanır, çünkü operatörler sınırlı sayıdaki adresi aboneler arasında bu şekilde daha verimli paylaştırır.
Statik IP ise değişmeyen, sabit bir adrestir. Web sunucuları, e-posta sunucuları ve uzaktan erişilmesi gereken sistemler genellikle statik IP kullanır. Ev kullanıcıları da güvenlik kamerası ya da uzaktan masaüstü bağlantısı gibi ihtiyaçlar için operatörlerinden ek ücretle statik IP talep edebilir.
IP adreslerini kim dağıtır?
IP adresleri rastgele verilmez; dünya genelinde hiyerarşik bir düzenle dağıtılır. En üstte, küresel adres havuzunu yöneten IANA (Internet Assigned Numbers Authority) bulunur. IANA, adres bloklarını beş bölgesel internet kayıt kuruluşuna (RIR) dağıtır. Türkiye’nin de içinde bulunduğu Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya’nın bir bölümünden RIPE NCC sorumludur.
Bölgesel kuruluşlar adres bloklarını internet servis sağlayıcılarına ve büyük kurumlara tahsis eder. Servis sağlayıcılar da bu adresleri abonelerine dağıtır. IP konum bilgisinin çoğunlukla ülke düzeyinde doğru çıkmasının nedeni bu kayıt sistemidir.
IP adres sınıfları
İnternetin ilk yıllarında IPv4 adresleri, ilk bölümdeki sayıya göre sınıflara ayrılıyordu:
- A sınıfı: 1–126 ile başlayan adresler, çok büyük ağlar için
- B sınıfı: 128–191 ile başlayan adresler, orta büyüklükteki ağlar için
- C sınıfı: 192–223 ile başlayan adresler, küçük ağlar için
- D sınıfı: 224–239 ile başlayan adresler, çoklu yayın (multicast) için
- E sınıfı: 240–255 ile başlayan adresler, deneysel kullanım için ayrılmış
Bu sistem, adreslerin büyük bölümünün boşa harcanmasına yol açtığı için 1993’te yerini CIDR (Sınıfsız Alanlar Arası Yönlendirme) yöntemine bıraktı. CIDR’da ağ büyüklüğü, adresin sonuna eklenen bir ekle belirtilir. Örneğin 192.168.1.0/24 ifadesi, ilk 24 bitin ağı, kalan 8 bitin ise cihazları gösterdiğini anlatır. Sınıflar bugün teknik olarak kullanılmasa da ağ eğitimlerinde temel kavram olarak anlatılmaya devam eder.
Özel amaçlı IP adresleri
Bazı adresler belirli işler için ayrılmıştır ve internette cihazlara verilmez:
- 127.0.0.1 (localhost): Cihazın kendisini ifade eder. Yazılımcılar bilgisayarlarında çalışan uygulamaları test ederken bu adresi kullanır.
- 169.254.x.x: Cihaz modemden adres alamadığında kendine atadığı geçici adrestir. Bu adresi görüyorsanız bağlantıda bir sorun olabilir.
- 0.0.0.0: Bağlamına göre “tüm adresler” ya da “henüz atanmamış adres” anlamına gelir.
IP numarası ve alan adı ilişkisi
İnsanların sayı dizilerini hatırlaması zordur. Bu yüzden web sitelerine IP adresi yerine alan adıyla (örneğin ornek.com) ulaşırız. Tarayıcıya bir alan adı yazdığınızda DNS (Alan Adı Sistemi) devreye girer ve bu adın karşılığı olan IP adresini bulur. Bağlantı, bulunan bu adres üzerinden kurulur. DNS’in nasıl çalıştığını ve farklı cihazlarda DNS ayarlarının nasıl değiştirildiğini DNS Ayarları kategorimizde bulabilirsiniz.
IP numaranızı nasıl öğrenirsiniz?
Genel IP adresinizi öğrenmek için ip-numaram.net anasayfasını açmanız yeterlidir. IPv4 ve varsa IPv6 adresiniz, yaklaşık konumunuz ve servis sağlayıcınız ekranda görünür.
Yerel IP adresinizi ise cihazınızın ayarlarından görebilirsiniz. Windows’ta Komut İstemi’ne ipconfig yazmanız, macOS’ta Sistem Ayarları > Ağ bölümüne bakmanız, telefonda ise bağlı olduğunuz Wi-Fi ağının ayrıntılarını açmanız yeterlidir.
IP adresinin günlük hayatta hangi amaçlarla kullanıldığını merak ediyorsanız IP Numarası Ne İşe Yarar? yazımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
IP numarası ile IP adresi aynı şey mi?
Evet. İkisi de internete bağlı bir cihazı tanımlayan adresi ifade eder.
Aynı IP adresini iki cihaz kullanabilir mi?
Aynı genel IP adresini internette iki farklı ağ aynı anda kullanamaz. Ancak aynı modeme bağlı cihazlar internete ortak bir genel IP ile çıkar. Farklı evlerdeki cihazlar da aynı yerel IP adresine sahip olabilir.
IP adresim neden 192.168 ile başlıyor?
Gördüğünüz adres, modeminizin cihazınıza verdiği yerel IP adresidir. İnternette görünen genel adresiniz bundan farklıdır.
